Nieuwe Zelfstandigenwet: wat staat daar eigenlijk in?
Nieuwe Zelfstandigenwet: wat staat daar eigenlijk in?
Op 1 oktober is de nieuwe versie van de Zelfstandigenwet gepubliceerd. Op 29 oktober heeft PZO haar reactie daarop ingediend bij de internetconsultatie. Wat wij hebben ingediend kun je hier lezen. Het kabinet wil zelfstandigen en opdrachtgevers vooraf meer duidelijkheid geven over wanneer zij met elkaar kunnen werken zonder dat sprake is van een arbeidsovereenkomst. Dat is een begrijpelijke ambitie. Maar wat staat er precies in het voorstel, en waar ziet PZO risico’s?
Hoe werkt het voorstel?
De wet introduceert een veilige haven. Voldoe je aan twee toetsen, en werk je in de praktijk ook volgens die afspraken, dan is volgens het voorstel in ieder geval geen sprake van werken onder gezag en is er dus geen arbeidsovereenkomst. De eerste toets kijkt naar jou als ondernemer. De tweede kijkt naar de manier waarop je een specifieke opdracht uitvoert.
De eerste toets, de zelfstandigentoets, kijkt naar jou als ondernemer. Je moet aan drie voorwaarden voldoen:
- Je hebt minstens drie klanten. In het lopende en het vorige kalenderjaar samen heb je ten minste drie opdrachtgevers gehad. De opdrachten moeten allemaal volwaardig zijn. Wat dat betekent, is nog niet bekend.
- Je regelt iets voor je ondernemersrisico’s. Je besteedt jaarlijks een minimumbedrag aan voorzieningen, bijvoorbeeld voor arbeidsongeschiktheid, bedrijfsverzekeringen of pensioen. Hoe hoog dat bedrag wordt en wat meetelt als voorziening, is nog niet bekend.
- Je hebt de basis van je bedrijf op orde. Denk aan voorwaarden als: Je staat ingeschreven bij de Kamer van Koophandel, hebt een btw-nummer als dat nodig is, gebruikt een aparte rekening voor zakelijke betalingen en bent zelf verantwoordelijk voor je facturen en betalingen.
Bij de tweede toets, de werkrelatietoets, wordt gekeken naar de manier waarop je een specifieke opdracht uitvoert. Daarbij moet je aan vier voorwaarden voldoen:
- Jij en je opdrachtgever hebben allebei de wil om samen te werken buiten een arbeidsovereenkomst.
- Je bepaalt zelf hoe je het werk uitvoert. De opdrachtgever mag aangeven wat er moet gebeuren, maar stuurt niet aan hoe jij dat aanpakt.
- Je bepaalt in principe zelf waar en wanneer je werkt. Is het werk alleen op een bepaalde plek of tijd mogelijk, dan kan daarover wel een afspraak worden gemaakt.
- Je werkt voor eigen rekening en risico. Je kunt financieel voordeel hebben als je het werk efficiënt uitvoert, maar draagt ook risico als het meer tijd of geld kost dan verwacht.
De veilige haven werkt alleen als je aan alle criteria voldoet. Een afspraak op papier is dus niet genoeg; de dagelijkse praktijk telt mee. Voldoe je niet aan alle criteria, dan ben je niet automatisch werknemer. Je valt dan terug op de bestaande regels voor de beoordeling van de arbeidsrelatie. Die regels gelden ook nu al. De Zelfstandigenwet is bovendien nog een voorstel: het kabinet mikt op inwerkingtreding in januari 2028, na verdere beoordeling en behandeling door het parlement.
Wat vindt PZO?
PZO is positief over het uitgangspunt dat de wet ondernemerschap als vertrekpunt neemt. Het is goed dat het kabinet concreter wil maken hoe zelfstandig werken wél kan. Dat kan helpen om de onzekerheid bij zelfstandigen en opdrachtgevers te verminderen.
Tegelijk maken wij ons zorgen over de gedetailleerde uitwerking. De memorie van toelichting telt 83 pagina’s en vult de criteria vergaand in. Juist die details kunnen bepalen of de beloofde duidelijkheid in de praktijk werkt. We lichten er een paar zorgpunten uit.
Drie opdrachtgevers. De toelichting zegt dat het om ‘volwaardige’ opdrachten moet gaan. Twee heel kleine opdrachten naast één grote tellen volgens het kabinet mogelijk niet mee. Maar wanneer is een opdracht substantieel genoeg? Veel zelfstandigen doen bewust langlopende projecten die het grootste deel van hun tijd vragen. Zij kunnen uitstekend ondernemen, ook als zij tijdelijk weinig ruimte hebben voor andere opdrachten. Daarnaast wordt een intermediair als één opdrachtgever gezien, ook als je heel vaak verschillende opdrachten doet via dezelfde intermediair. PZO wil voorkomen dat een onwerkbare grens rond het aantal klanten zulke ondernemers buiten de veilige haven houdt.
Ondernemersrisico afdekken. De memorie van toelichting zegt dat een zelfstandige vrij zal zijn om te bepalen hoe het minimumbedrag besteed gaat worden. Veel hangt hier dus af van de hoogte van dat te besteden bedrag. Een zorgpunt hier is dat de memorie expliciet zegt dat vermogensopbouw in box 3 niet zal worden meegerekend als pensioenvoorziening, terwijl uit onderzoek blijkt dat zelfstandigen het grootste deel van hun pensioenopbouw juist in box 3 opbouwen.
Werken voor eigen rekening en risico. Hier wordt een nieuw juridische begrip geïntroduceerd, namelijk resultaatsverantwoordelijkheid. Volgens de toelichting moet bij een opdracht in beginsel een voldoende concreet resultaat worden afgesproken waarvoor de zelfstandige verantwoordelijkheid draagt. Dat hoeft geen gegarandeerde uitkomst te zijn. Maar voor heel veel zelfstandigen geldt dat het lastig is om vooraf een afgebakend resultaat vast te leggen, bijvoorbeeld bij advieswerk, onderzoek, coaching of complexe projecten die gaandeweg veranderen. PZO wil dat ondernemerschap ook in zulke opdrachten herkenbaar blijft en niet afhankelijk wordt van een kunstmatig geformuleerde resultaatsverplichting.
Werken op uurbasis. De toelichting stelt dat een vergoeding die uitsluitend afhangt van gewerkte uren niet goed samengaat met werken voor eigen rekening en risico. Ook als een resultaat is afgesproken, kan betaling van ieder (extra) gewerkt uur volgens het kabinet problematisch zijn. Dat roept de vraag op hoeveel ruimte er binnen de veilige haven overblijft voor gebruikelijke uurtarieven. Werken op basis van een uurtarief betekent namelijk niet dat iemand geen ondernemersrisico draagt. Een zelfstandige is altijd aansprakelijk voor het afleveren van goed werk. Dat heet juridisch de zorgplicht. Maar daar zegt de wet niets over.
Wat betekent dit voor jou?
Houd de ontwikkelingen in de gaten. Dit is een consultatieversie, geen geldende wet. Vraagt een opdrachtgever nu al of je aan de nieuwe Zelfstandigenwet voldoet? Leg dan uit dat het voorstel nog kan veranderen en dat opdrachten op dit moment volgens de bestaande regels worden beoordeeld.
Laat ons weten waar je in de praktijk tegenaan loopt.
Ben je lid van PZO? Laat ook ons weten waar je tegenaan loopt. Geef ons voorbeelden waarom een criterium voor jou niet past, juist als je van mening bent dat je nu wel binnen de bestaande regels als zelfstandig ondernemer werkt. Die opmerkingen nemen wij weer mee in onze gesprekken met het ministerie. Die gesprekken leveren gelukkig regelmatig wijzigingen en aanpassingen op. Zo hopen we dat er uiteindelijk een werkbare wet komt te liggen.
Reacties
Log in om de reacties te lezen en te plaatsen